PROGRAM SZKOLENIA KANDYDATÓW NA KIEROWCÓW LUB MOTORNICZYCH

Postanowienia wstępne

§ 1. 1. Program szkolenia kandydatów na kierowców lub motorniczych, zwany dalej "programem", określa:
1) charakterystykę absolwenta kursu;
2) plan nauczania;
3) zasady przeprowadzania egzaminu wewnętrznego na kursie dla kandydatów na kierowców.
2. Celem szkolenia jest przygotowanie osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi lub tramwajami, zwanych dalej "osobami", do kierowania odpowiednimi rodzajami pojazdów lub zespołami pojazdów, w sposób niezagrażający bezpieczeństwu i porządkowi ruchu drogowego. Szkolenie obejmuje zajęcia teoretyczne i praktyczne.

Charakterystyka absolwenta kursu

§ 2. 1. Absolwent kursu powinien posiadać wiadomości, umiejętności i zachowania umożliwiające bezpieczne kierowanie pojazdem, w tym co najmniej:

1) dawać dowód znajomości i dobrego zrozumienia:
a) zachowania ostrożności i właściwej postawy w stosunku do innych uczestników ruchu drogowego;
b) zasad zachowania bezpiecznych odległości pomiędzy pojazdami, przy uwzględnieniu jazdy w różnych warunkach atmosferycznych, porach dnia i nocy i po różnych nawierzchniach jezdni;
c) wpływu na funkcje percepcyjne, podejmowane decyzje, czas reakcji lub zmianę zachowania kierującego pojazdem m.in.:
– alkoholu lub innego podobnie działającego środka,
– wahań stanu emocjonalnego,
– zmęczenia;
d) zagrożeń związanych z niedoświadczeniem innych uczestników ruchu drogowego, najbardziej podatnych na ryzyko, takich osób jak: dzieci, piesi, rowerzyści lub osoby o ograniczonej swobodzie ruchu;
e) zagrożeń związanych z ruchem drogowym i prowadzeniem różnego rodzaju pojazdów w różnorodnych warunkach widoczności;
f) zasad korzystania z wyposażenia pojazdu związanego z zapewnieniem bezpieczeństwa jazdy;
g) zasad użytkowania pojazdu, przewozu osób i ładunków, z uwzględnieniem ochrony środowiska;
h) zasad ruchu drogowego, w szczególności odnoszących się do ograniczeń prędkości, pierwszeństwa przejazdu, znaków i sygnałów oraz dokumentów uprawniających do kierowania i używania pojazdu;
i) zasad postępowania w razie uczestnictwa w wypadku drogowym oraz zasad udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadku;
j) rodzajów dróg i zagrożeń związanych ze stanem ich nawierzchni;
k) zadań i kryteriów oceny obowiązujących na egzaminie państwowym;

2) posiadać umiejętności i zachowania w zakresie:
a) przygotowania się do jazdy i sprawdzenia stanu technicznego podstawowych elementów pojazdu odpowiedzialnych bezpośrednio za bezpieczeństwo jazdy;
b) sprzęgania i rozprzęgania pojazdu z przyczepą lub naczepą w zakresie - kat. B+E, C+E, C1+E, D+E, D1+E, T prawa jazdy;
c) posługiwania się urządzeniami sterowania pojazdem podczas jazdy i parkowania;
d) włączania się do ruchu, zajmowania właściwej pozycji na drodze, respektowania praw innych uczestników ruchu oraz porozumiewania się z nimi przy użyciu dopuszczalnych środków;
e) bezpiecznego wykonywania wszelkich manewrów występujących w różnych sytuacjach drogowych;
f) obserwowania drogi i przewidywania rzeczywistych lub potencjalnych zagrożeń;
g) skutecznego reagowania w przypadku powstania rzeczywistego zagrożenia, w tym hamowania awaryjnego;
h) jazdy z prędkością nieutrudniającą ruchu i dostosowaną do warunków ruchu;
i) jazdy z zachowaniem obowiązujących przepisów ruchu drogowego;
j) zachowania środków ostrożności przy wysiadaniu z pojazdu;
k) wykonywania podstawowych czynności kontrolno-obsługowych tych mechanizmów i urządzeń pojazdu, które mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo jazdy;
l) podejmowania działań w zakresie udzielenia przedlekarskiej pomocy ofiarom wypadków drogowych.

2. Absolwent kursu powinien ponadto posiadać wiedzę na temat:
1) w zakresie kategorii A i A1 prawa jazdy:
a) wykorzystywania środków ochronnych (kask, rękawice, ubranie);
b) widoczności kierujących motocyklami przez innych użytkowników dróg;
c) czynników ryzyka związanych ze śliskimi elementami dróg (studzienki, szyny tramwajowe);
2) w zakresie kategorii C, C+E, C1, C1+E, D, D+E, D1, D1+E prawa jazdy:
a) przepisów regulujących czas pracy i odpoczynku kierowców (umiejętność korzystania z tachografu);
b) zasad odnoszących się do rodzaju wykonywanego transportu: osób lub towarów oraz dokumentów wymaganych w krajowym i międzynarodowym przewozie osób i towarów;
c) środków ostrożności podejmowanych w przypadku awarii pojazdu;
d) planowania tras przejazdu, czytania map drogowych;
e) warunków bezpieczeństwa związanych z załadunkiem, rozmieszczeniem i zamocowaniem ładunku: dotyczy kategorii C, C+E, C1, C1+E prawa jazdy;
f) odpowiedzialności i obowiązków kierowcy wobec przewożonych osób: dotyczy kategorii D, D+E, D1, D1+E prawa jazdy;
g) ogólnych zasad budowy, eksploatacji i utrzymania podstawowych układów jezdnych pojazdu.

Plan nauczania

§ 3. 1. Liczbę godzin zajęć teoretycznych i praktycznych dla każdej osoby podlegającej szkoleniu podstawowemu ustala indywidualnie instruktor, przy czym:

1) liczba godzin dla zajęć teoretycznych nie może być mniejsza niż:
a) 30 godzin w zakresie kategorii A, A1, B, B1, T prawa jazdy lub pozwolenia - w tym co najmniej 4 godziny szkolenia teoretycznego i ćwiczeń w zakresie udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadków drogowych,
b) 20 godzin w zakresie kategorii C, C+E, D, D+E, C1, C1+E, D1, D1+E, B+E;

2) liczba godzin dla zajęć praktycznych nie może być mniejsza niż:
a) 15 - przy kategorii B+E,
b) 20 - przy kategorii A, A1, C1, C1+E, D1+E, T,
c) 25 - przy kategorii C+E lub D+E,
d) 30 - przy kategorii B, B1, C, D1 lub pozwoleniu z zastrzeżeniem pkt 4,
e) 60 - przy kategorii D;

3) wymogi, o których mowa w pkt 1, nie dotyczą osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii A, B, C lub D, jeżeli posiadają prawo jazdy odpowiednio kategorii A1, B1, C1 lub D1 albo zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy odpowiednio kategorii A1, B1, C1 lub D1.

4) dla szkolenia w zakresie kategorii C prawa jazdy prowadzonego przez jednostki wojskowe dla żołnierzy służby zasadniczej liczba godzin zajęć praktycznych wynosi 20 godzin.
 

2. W przypadku gdy osoba rozpoczyna szkolenie:
1) jednocześnie w zakresie więcej niż jednej kategorii prawa jazdy, to:
a) określona w ust. 1 pkt 1 lit. a liczba godzin zajęć teoretycznych ulega zmniejszeniu o 10 dla każdej określonej w tym punkcie kategorii,
b) określona w ust. 1 pkt 1 lit. b liczba godzin zajęć teoretycznych ulega zmniejszeniu o 5 dla każdej określonej w tym punkcie kategorii;
2) w zakresie kategorii C, C1, D lub D1 prawa jazdy, to określona w ust. 1 pkt 2 liczba godzin zajęć praktycznych ulega:
a) zmniejszeniu o 10 - przy kategorii C1 lub C, jeżeli posiada odpowiednio prawo jazdy kategorii D1 lub D,
b) zmniejszeniu o 20 - przy kategorii D, jeżeli posiada prawo jazdy odpowiednio kategorii C1 lub C;
3) w zakresie kategorii A lub B prawa jazdy, to określona w ust. 1 pkt 2 liczba godzin zajęć praktycznych ulega zmniejszeniu o 10, jeżeli osoba posiada prawo jazdy odpowiednio kategorii A1 lub B1.
3. Instruktor dokonuje podziału godzin zajęć oraz ustala ich zakres tematyczny odpowiednio do stwierdzonego u osoby poziomu wiedzy i umiejętności, jej predyspozycji, łatwości przyswajania poszczególnych zagadnień itp.
4. Zajęcia praktyczne obejmują zajęcia prowadzone na placu manewrowym i w ruchu drogowym, przy czym:
1) mogą być rozpoczęte po przeprowadzeniu zajęć teoretycznych;
2) muszą uwzględniać jazdę poza obszarem zabudowanym lub na drogach o dopuszczalnej prędkości poruszania się powyżej 70 km/h o łącznym czasie nie krótszym niż:
a) 3 godziny, przy kategorii A1, A lub B1,
b) 4 godziny, przy kategorii B, C1, C, T, B+E, C1+E lub D1+E,
c) 10 godzin, przy kategorii D1, C+E oraz D+E,
d) 20 godzin, przy kategorii D;
3) powinny być prowadzone łącznie na odcinku nie mniejszym niż 50 km (z wyjątkiem kategorii T) w czasie jednych zajęć, jeżeli dotyczą jazdy, o której mowa w pkt 2;
4) powinny uwzględniać co najmniej 2 godziny jazdy w ruchu drogowym w okresie od zmierzchu do świtu dla wszystkich kategorii prawa jazdy - nie dotyczy osób w stosunku do których lekarz wprowadził ograniczenie możliwości prowadzenia pojazdu w okresie od zmierzchu do świtu.
5. Po zakończonym szkoleniu podstawowym lub dodatkowym, przeprowadzany jest egzamin wewnętrzny zgodnie z zasadami przeprowadzania egzaminu wewnętrznego na kursie dla kandydatów na kierowców.

§ 4. Liczbę godzin zajęć dla każdej osoby podlegającej szkoleniu dodatkowemu ustala indywidualnie instruktor, przy czym nie może być na mniejsza niż:
1) 10 godzin szkolenia teoretycznego, jeżeli osoba podlegająca szkoleniu dodatkowemu trzykrotnie uzyskała negatywny wynik z części teoretycznej egzaminu państwowego;
2) 5 godzin szkolenia praktycznego, jeżeli trzykrotnie uzyskała negatywny wynik z części praktycznej egzaminu państwowego.

§ 5. Godzina szkolenia teoretycznego równa się 45 minutom, a szkolenia praktycznego 60 minutom.

Zasady przeprowadzania egzaminu wewnętrznego

§ 6. 1. Egzamin wewnętrzny, o którym mowa w § 3 ust. 5 składa się z części:
1) teoretycznej - przeprowadzanej w sali szkoleniowej przy użyciu testu komputerowego lub w formie testów pisemnych;
2) praktycznej - przeprowadzanej na placu manewrowym i w ruchu drogowym.
2. Do egzaminu może przystąpić osoba, która odbyła co najmniej minimalną wymaganą programem ilość godzin zajęć teoretycznych i praktycznych.
3. Warunkiem przeprowadzenia części praktycznej egzaminu wewnętrznego, jest uzyskanie pozytywnego wyniku z części teoretycznej.
4. Egzamin wewnętrzny przeprowadza instruktor, o którym mowa w § 15 rozporządzenia, lub inny instruktor wyznaczony przez kierownika ośrodka szkolenia. Jeżeli instruktor prowadzący nie przeprowadza egzaminu wewnętrznego jest on obowiązany uczestniczyć w tym egzaminie.

§ 7. 1. Zakres części teoretycznej egzaminu, ilość pytań egzaminacyjnych, ich tematyka, sposób oceny egzaminu teoretycznego oraz czas jego przeprowadzenia jest zgodny z zasadami przeprowadzania egzaminu teoretycznego na egzaminie państwowym na prawo jazdy.
2. Informację o wyniku egzaminu teoretycznego, ilości popełnionych błędów, dacie przeprowadzenia egzaminu, podpisaną przez instruktora prowadzącego oraz osobę szkoloną, umieszcza się w formie pisemnej w dokumentacji uczestnika kursu lub szkolenia.

§ 8. 1. Zakres części praktycznej egzaminu wewnętrznego, kryteria oceny, oraz czas trwania, z zastrzeżeniem ust. 2, są zgodne z zasadami przeprowadzania egzaminu praktycznego na egzaminie państwowym na prawo jazdy.
2. W trakcie przeprowadzania części praktycznej egzaminu wewnętrznego, realizuje się wszystkie przewidziane dla egzaminu państwowego na prawo jazdy zadania egzaminacyjne, bez względu na ilość popełnionych błędów.
3. W trakcie egzaminu praktycznego instruktor wypełnia kartę przebiegu egzaminu praktycznego i wyszczególnia w niej popełnione przez osobę egzaminowaną błędy.
4. Po zakończeniu części praktycznej egzaminu wewnętrznego instruktor przeprowadzający egzamin omawia z osobą egzaminowaną popełnione przez nią błędy.
5. W przypadku zakończenia egzaminu z wynikiem negatywnym, na podstawie wypełnionej karty przebiegu egzaminu praktycznego instruktor prowadzący wraz z osobą egzaminowaną ustala dalszy zakres szkolenia niezbędny do uzyskania wszystkich umiejętności.
6. Kartę przebiegu egzaminu praktycznego podpisuje instruktor przeprowadzający egzamin, instruktor prowadzący i osoba egzaminowana.
7. Kartę przebiegu egzaminu wewnętrznego otrzymuje osoba egzaminowana.
8. Jako kartę przebiegu egzaminu wewnętrznego wykorzystuje się kartę przebiegu egzaminu praktycznego stosowaną do przeprowadzania egzaminów państwowych na prawo jazdy.

Wymagania egzaminacyjne na prawo jazdy kategorii B lub B1

Zasady przeprowadzania egzaminów teoretycznych

§ 4. 1. Egzamin teoretyczny przeprowadzany w formie pisemnego testu polega na udzieleniu odpowiedzi na pytania zawarte w wybranym przez osobę systemem losowym teście:
1) spośród testów, o których mowa w § 1 ust. 7 pkt 1 i 3, jeżeli ubiega się o prawo jazdy lub podlega sprawdzeniu kwalifikacji w tym zakresie;
2) spośród testów, o których mowa w § 1 ust. 7 pkt 2, jeżeli ubiega się o pozwolenie lub podlega sprawdzeniu kwalifikacji w tym zakresie.
2. Testy, o których mowa w ust. 1, składają się z testu zasadniczego i testu specjalistycznego albo jednego z nich.
3. Udzielenie odpowiedzi na pytanie, zawarte w teście, polega na wyborze z trzech zaproponowanych odpowiedzi oznaczonych literami A, B i C wszystkich odpowiedzi prawidłowych i wpisaniu przez osobę ich oznaczeń do odpowiednich rubryk arkusza odpowiedzi, którego wzór określa załącznik nr 12 do rozporządzenia.
4. Każde pytanie zawarte w teście posiada jedną, dwie lub trzy odpowiedzi prawidłowe, przy czym jeżeli osoba nie wybrała dla określonego pytania wszystkich liter, oznaczających odpowiedzi prawidłowe, lub wybrała odpowiedź nieprawidłową, to należy uznać, że popełniła jeden błąd.
5. W trakcie trwania egzaminu:
1) osoba może poprawiać udzielone odpowiedzi przez skreślenie niewłaściwej litery i opatrzenie poprawki własnym podpisem;
2) w sali egzaminacyjnej przebywać może nie więcej niż 20 osób egzaminowanych.

§ 5. 1. Egzamin teoretyczny, przeprowadzany w formie ustnej, polega na ustnym wskazaniu odpowiedzi na przeczytane osobie pytania:
1) zawarte w wybranym przez nią systemem losowym teście spośród testów, o których mowa w § 1 ust. 7 pkt 1 i 3, jeżeli ubiega się o prawo jazdy lub podlega sprawdzeniu kwalifikacji w tym zakresie;
2) zawarte w wybranym przez nią systemem losowym teście spośród testów, o których mowa w § 1 ust. 7 pkt 2, jeżeli ubiega się o pozwolenie lub podlega sprawdzeniu kwalifikacji w tym zakresie.
2. Do egzaminu, o którym mowa w ust. 1, stosuje się zasady określone w § 4 ust. 3-5, z tym że:
1) pytanie czyta osobie egzaminator lub tłumacz przysięgły;
2) wskazane ustnie odpowiedzi lub poprawki wpisuje do arkusza odpowiedzi osoba egzaminowana;
3) w sali egzaminacyjnej może przebywać tylko jedna osoba egzaminowana.

§ 6. 1. Egzamin teoretyczny, przeprowadzany w formie testu komputerowego, w stosunku do osób ubiegających się o prawo jazdy lub podlegających sprawdzeniu kwalifikacji w tym zakresie, polega na wskazaniu przy użyciu urządzenia egzaminacyjnego wszystkich prawidłowych odpowiedzi na wyświetlane systemem losowym pytania ujęte w banku pytań zapisanych w formie elektronicznej i zatwierdzonych przez ministra właściwego do spraw transportu.
2. Do egzaminu, o którym mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio zasady określone w § 4 ust. 3-4 i 5 pkt 2, z tym że:
1) w trakcie trwania egzaminu osoba może poprawiać udzielone odpowiedzi;
2) wyniki egzaminu są drukowane przez urządzenie, o którym mowa w ust. 1, w postaci arkusza zawierającego:
a) nazwisko i imię osoby,
b) numer ewidencyjny i numer PESEL lub datę urodzenia osoby,
c) zakres egzaminu,
d) numery kolejno wyświetlonych osobie pytań i odpowiadające im numery pytań w banku pytań oraz oznaczenia literowe udzielonych przez nią odpowiedzi,
e) liczbę błędów, oddzielnie dla każdej kategorii prawa jazdy oraz dla testu zasadniczego i specjalistycznego lub jednego z nich, odpowiednio do zakresu egzaminu,
f) pozytywny lub negatywny wynik egzaminu - oddzielnie dla każdej kategorii prawa jazdy.

§ 7. 1. Zakres egzaminu teoretycznego, dopuszczalną liczbę błędów oraz czas jego trwania dla osób ubiegających się o prawo jazdy lub podlegających sprawdzeniu kwalifikacji w tym zakresie określa tabela 1.

komentarz: wg tej tabeli zdający na prawo jazdy kat B i B1
zakres pytań w teście zasadniczym - do 18-tu; dopuszczalna liczba błędów 2; czas trwania egzaminu - 25 min

Zasady przeprowadzania egzaminu praktycznego

Egzamin praktyczny polega na:
wykonaniu na placu manewrowym zadań określonych jak:
- Przygotowanie do jazdy, sprawdzenia stanu technicznego podstawowych elementów pojazdu odpowiedzialnych bezpośrednio za bezpieczeństwo jazdy
- Ruszanie z miejsca oraz jazda pasem ruchu do przodu i tyłu.
- Ruszanie z miejsca do przodu na wzniesieniu

Jazda w ruchu ulicznym;  program egzaminacyjny obejmuje wymienione niżej zadania - wykonane zgodnie z przepisami ruchu drogowego i techniką kierowania pojazdem:

1. Wjazd na drogę z obiektu przydrożnego

2. Jazda drogami dwukierunkowymi jedno- i dwujezdniowymi:
   a) o różnej liczbie wyznaczonych i niewyznaczonych pasów ruchu,
   b) posiadającymi odcinki proste i łuki, wzniesienia i spadki, obniżone i podwyższone dopuszczalne prędkości.

3. Jazda drogami jednokierunkowymi o różnej liczbie wyznaczonych i niewyznaczonych pasów ruchu.

4. Przejazd przez skrzyżowania:
   a) równorzędne (trzy- i czterowlotowe),
   b) oznakowane znakami ustalającymi pierwszeństwo przejazdu (znak A7, B 20, D1 oraz w połączeniu z tabliczkami
       T6a i c),
   c) z sygnalizacją świetlną,
   d) na których ruch odbywa się wokół wyspy,
   e) dwupoziomowe (wjazd i zjazd)*)

5. Przejazd przez przejścia dla pieszych

6. W przypadku egzaminu dla kategorii B i B1 prawa jazdy wykonanie manewrów:
   a) jednego z następujących manewrów parkowania:
   - parkowanie prostopadłe lub skośne - wjazd przodem wyjazd tyłem (możliwa jedna korekta toru jazdy)
   - miejsce do parkowania wyznacza egzaminator, wskazując je osobie egzaminowanej,
   - po zaparkowaniu musi być możliwość opuszczenia pojazdu przez kierowcę i pasażera z obydwu stron pojazdu,
     a pojazd musi być zaparkowany w sposób zgodny z przepisami ruchu drogowego (należy sprawdzić możliwość
     opuszczenia pojazdu),
   - parkowanie odbywa się z zachowaniem zasad ruchu drogowego, lub,
   b) parkowanie równoległe pomiędzy dwoma pojazdami (manewr jest wykonywany jeżeli jest możliwe wyznaczenie
     miejsca do parkowania - możliwa jedna korekta toru jazdy)
   - wjazd tyłem
   - wyjazd przodem
   - miejsce do parkowania wyznacza egzaminator, wskazując je osobie egzaminowanej,
   - długość miejsca do parkowania pomiędzy pojazdami powinna stanowić około 2 krotność długości pojazdu
     egzaminacyjnego,
   - w trakcie wykonywania manewru możliwa jedna korekta toru jazdy,
   - po zaparkowaniu pojazd nie może stwarzać zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu drogowego,
   - w przypadku kiedy pojazd parkuje równolegle do krawężnika, w trakcie wykonywania manewru nie może najechać
     na krawężnik.
   c) zawracanie na drodze jednojezdniowej - dwukierunkowej - możliwość wykonania manewru przy wykorzystaniu
      infrastruktury drogowej (bramy, wjazdy, podjazdy, zatoczki itp.) - zawracanie musi odbyć się przy użyciu biegu
      wstecznego
   - miejsce do zawracania wyznacza egzaminator.

7. Przejazd przez torowisko tramwajowe**) i kolejowe*) oraz obok przystanku tramwajowego**) i autobusowego

8. Wykonanie manewrów:
   a) wyprzedzania, omijania, wymijania (dla kategorii A, A1 przy prędkości co najmniej 50 km/h),
   b) zmiany pasa ruchu i kierunku jazdy w lewo, prawo, oraz zawracania na skrzyżowaniu,

9.  Hamowanie od prędkości co najmniej 50 km/h do zatrzymania w wyznaczonym miejscu (manewr może być
   wykonany na placu manewrowym ośrodka egzaminowania)
   - manewr nie dotyczy kategorii T prawa jazdy

10. Hamowanie wykonywane w sytuacjach awaryjnych - obowiązkowo w zakresie kategorii A1 i A prawa jazdy, w
   przypadku pozostałych kategorii nieobowiązkowe:
   - w przypadku kategorii A i A1 prawa jazdy hamowanie awaryjne musi być wykonane przy prędkości minimum 50
   km/h przy użyciu przedniego i tylnego hamulca motocykla,
   - manewr może być wykonany na placu manewrowym ośrodka.

*) Dotyczy miast posiadających przejazd kolejowy lub skrzyżowanie dwupoziomowe położone w odległości nie
   większej niż 2,5 km od placu manewrowego ośrodka egzaminowania.
**) Dotyczy miast z komunikacją tramwajową.